Ο μύθος της ρευστότητας

trapezesreustotita-542x330

Οι καταθέσεις δεν έχουν καμία σχέση με τις πιστώσεις, αφού η παροχή δανείων δεν προϋποθέτει την ύπαρξη χρημάτων στις τράπεζες – αντίθετα, μέσω της ίδιας της διαδικασίας δανειοδότησης, οι τράπεζες δημιουργούν χρήματα από το πουθενά  

«Οι εμπορικές τράπεζες έχουν τόσο μεγάλη σημασία, ακριβώς επειδή δεν υπόκεινται στους περιορισμούς ενός απλού ιδιώτη που δανείζει τα χρήματα του – αφού δεν χρειάζονται εκ των προτέρων κεφάλαια, για να δανείσουν τους πελάτες τους» (Minsky 1986).

.

Ανάλυση

Η κακή οικονομική πορεία της Ελλάδας από την προκήρυξη των πρόωρων εκλογών μέχρι σήμερα, καθώς επίσης η έλλειψη εμπιστοσύνης ορισμένων Ελλήνων στην κυβέρνηση, η οποία συμπεραίνεται από τις μεγάλες εκροές των καταθέσεων, δημιούργησαν την εντύπωση της αδυναμίας δανεισμού των νοικοκυριών, καθώς επίσης των επιχειρήσεων, δήθεν επειδή οι τράπεζες δεν έχουν χρήματα στη διάθεση τους.

Ακολούθησαν λοιπόν εκτενείς αναφορές στην έλλειψη ρευστότητας των τραπεζών, η οποία δήθεν εμποδίζει τόσο την κατανάλωση, όσο και την ανάπτυξη της χώρας - ενώ δημιούργησαν την «αυταπάτη», σύμφωνα με την οποία τυχόν επιστροφή των καταθέσεων, θα μπορούσε να αντιστρέψει τις συνθήκες.

Ελάχιστοι δε επικεντρώθηκαν στο βασικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι τράπεζες, αναγκαζόμενες να καταφεύγουν στο μηχανισμό της ΕΚΤ (ELA) – στο ότι δεν έχουν στα ταμεία τους τα χρήματα των καταθετών τους, όχι επειδή τα έχουν δανείσει, αλλά λόγω του ότι τα έχουν επενδύσει σε χρεόγραφα, σε ακίνητα, σε θυγατρικές κοκ.  

Στα πλαίσια αυτά, παρά το ότι έχουμε αναφερθεί στο θέμα αρκετές φορές, θεωρούμε σκόπιμη μία ακόμη «παρέμβαση» μας –έτσι ώστε να μην παρερμηνεύονται, σκόπιμα ή μη, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα μας. Ειδικότερα, οι εντυπώσεις που έχουν οι περισσότεροι, όσον αφορά το που βρίσκουν τα χρήματα, τα οποία δανείζουν οι τράπεζες, είναι οι εξής:

(α)  Οι τράπεζες εισπράττουν τα χρήματα από τους καταθέτες τους, τα οποία στη συνέχεια δανείζουν στους πελάτες τους.

(β)  Οι τράπεζες δανείζονται τα χρήματα από την κεντρική τράπεζα, οπότε ο δανεισμός των πελατών τους εξαρτάται από την αναχρηματοδότηση τους εκ μέρους της κεντρικής.

(γ)  Ο δανεισμός των πελατών τους δεν προϋποθέτει την ύπαρξη χρημάτων στα ταμεία τους - αντίθετα, μέσω της ίδιας της διαδικασίας δανειοδότησης, οι τράπεζες δημιουργούν χρήματα από το πουθενά.

Περαιτέρω, η κλασσική οικονομική βιβλιογραφία υποστηρίζει ότι, οι τράπεζες δανείζουν τα χρήματα των καταθετών τους, λειτουργώντας ως μεσάζοντες – οπότε, όταν περισσεύουν χρήματα στα νοικοκυριά, όταν έχουν δηλαδή αποταμιεύσεις, τα δανείζουν κατά κάποιον τρόπο σε αυτούς που τα χρειάζονται μέσω των τραπεζών, εισπράττοντας τα ίδια (νοικοκυριά) τόκο, ενώ οι τράπεζες μία προμήθεια (διαφορά μεταξύ επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων).

Η συγκεκριμένη (εσφαλμένη) θεωρία δημιουργεί την εντύπωση ότι, όσο πιο πολύ αποταμιεύουν τα νοικοκυριά, τόσο περισσότερα δάνεια μπορούν να δίνουν οι τράπεζες, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η κατανάλωση, καθώς επίσης οι επενδύσεις - οπότε, οι μειωμένες αποταμιεύσεις, όπως επίσης οι εκροές καταθέσεων στο εξωτερικό, δημιουργούν στενότητα ρευστότητας στις τράπεζες και λειτουργούν αρνητικά, όσον αφορά το δανεισμό.

.

Οι ιδιώτες δανειστές και οι τράπεζες

Η αιτία της εσφαλμένης εντύπωσης οφείλεται κυρίως στη διαδικασία, την οποία ακολουθούν υποχρεωτικά οι ιδιώτες, όταν δανείζουν τα χρήματα τους – η οποία, εάν έχει κανείς 5.000 € «στο ταμείο του» και τα δανείσει όλα, για παράδειγμα, είναι η εξής λογιστικά:

.

Ενεργητικό Παθητικό
 
Πρώτο στάδιο  
Ταμείο:  5.000 Ίδια Κεφάλαια: 5.000
 
Δεύτερο στάδιο  
Ταμείο: 0
Απαιτήσεις: 5.000 Ίδια Κεφάλαια: 5.000

.

Σε αντίθεση τώρα με τους ιδιώτες, για τους οποίους τα χρήματα που δανείζουν ανήκουν στο ενεργητικό τους, στα περιουσιακά τους στοιχεία δηλαδή, στο ταμείο τους, για τις τράπεζες τα χρήματα που διαθέτουν ως καταθέσεις ανήκουν στο παθητικό – στις υποχρεώσεις τους λοιπόν.

Όπως τονίζεται δε στη βιβλιογραφία, «Οι τραπεζικές καταθέσεις αναφέρουν το πόσα χρήματα χρωστούν οι τράπεζες στους πελάτες τους. Επομένως, αποτελούν υποχρεώσεις της τράπεζας και όχι περιουσιακά στοιχεία, τα οποία θα μπορούσαν να δανείσουν» (Mc Leay). Περαιτέρω, o πολύ απλοποιημένος ισολογισμός μίας εμπορικής τράπεζας, είναι ο παρακάτω:

.

Ενεργητικό Παθητικό
 
Αξιόγραφα Καταθέσεις
Δάνεια Εκδοθέντα τραπεζικά ομόλογα
Ρεζέρβες στην κεντρική τράπεζα Ίδια κεφάλαια
Μετρητά χρήματα Λοιπό παθητικό
Λοιπό ενεργητικό

.

Συνεχίζοντας, ο ισολογισμός μίας τράπεζες που μόλις άρχισε να λειτουργεί, οπότε δεν έχει ακόμη αξιόγραφα, ρεζέρβες, καταθέσεις κλπ., πριν δώσει ένα δάνειο 5.000 € σε κάποιον πελάτη της (πρώτο στάδιο) και αφού το δώσει (δεύτερο στάδιο), ελέγχοντας προσεκτικά την πιστοληπτική του ικανότητα, όπως απαιτείται από το Θεσμό που ελέγχει την ίδια, είναι ο εξής:

.

Ενεργητικό Παθητικό
 
Πρώτο στάδιο  
Ταμείο:  5.000 Ίδια Κεφάλαια: 5.000
 
Δεύτερο στάδιο  
Ταμείο: 5.000 Ίδια Κεφάλαια: 5.000
Δάνειο: 5.000 Λογαριασμός πελάτη: 5.000

.

Η τράπεζα λοιπόν έδωσε ένα δάνειο στον πελάτη της, εγγράφοντας το ποσόν στο λογαριασμό του – στο παθητικό της δηλαδή, αφού πλέον αποτελεί απαίτηση του δανειολήπτη της. Την ίδια στιγμή, ενέγραψε το ίδιο ποσόν στο ενεργητικό της, αφού είναι περιουσιακό της στοιχείο – με την έννοια πως το απαιτεί από τον δανειολήπτη της, στην ημερομηνία λήξεως του δανείου.

Στα πλαίσια αυτά η τράπεζα έχει τα ίδια χρήματα πριν και μετά την παροχή του δανείου – ενώ παράλληλα δημιούργησε χρήματα από το πουθενά, τα οποία θα χρησιμοποιήσει ο πελάτης της αγοράζοντας, για παράδειγμα, τα έπιπλα του σπιτιού του.

Αυτό δεν θα μπορούσε να το κάνει κάποιος ιδιώτης, επειδή θα ήταν υποχρεωμένος να δανείσει τα δικά του χρήματα - ενώ η τράπεζα έκανε απλά μία εγγραφή στον ισολογισμό της, διπλασιάζοντας (διογκώνοντας) τον.

Σε κάθε περίπτωση, ο δανειολήπτης μπορεί να διαθέσει τα χρήματα για την αγορά των επίπλων που επιθυμεί, χωρίς η τράπεζα να έχει καθόλου χρήματα στο ταμείο της – ούτε δανειζόμενη από κάποιον άλλο, ούτε από τις καταθέσεις των πελατών της.

.

Η κεντρική τράπεζα

Συνεχίζοντας, θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς πως η παραπάνω παρουσίαση δεν δίνει την απαιτούμενη σημασία (α) στα ελάχιστα αποθεματικά που είναι υποχρεωμένες να διατηρούν οι εμπορικές τράπεζες στην κεντρική, καθώς επίσης (β) στο διακανονισμό των πληρωμών των εμπορικών τραπεζών μεταξύ τους.

(α)  Όσον αφορά τα ελάχιστα αποθεματικά κεφάλαια (reserve requirement), οι εμπορικές τράπεζες είναι υποχρεωμένες να διατηρούν ένα ελάχιστο ποσόν των δανείων που παρέχουν, στην κεντρική - όπου, εάν το ποσόν αυτό ήταν στο 100%, τότε θα έλεγε κανείς πως δεν δημιουργούν χρήματα από το πουθενά, αλλά δανείζουν τα ποσά που δανείζονται οι ίδιες από τις κεντρικές τράπεζες.

Επειδή όμως δεν ισχύει κάτι τέτοιο, αφού η ΕΚΤ απαιτεί ως ελάχιστο αποθεματικό κεφάλαιο το 1% των παρεχομένων δανείων, το 99% των δανειακών χρημάτων στην Ευρωζώνη δημιουργούνται από το πουθενά - ενώ υπάρχουν άλλες κεντρικές τράπεζες, όπως αυτές της Βρετανίας, του Καναδά και της Σουηδίας, οι οποίες δεν απαιτούν καθόλου αποθεματικά (ο%).

Αυτό σημαίνει με τη σειρά του ότι, η ποσότητα χρήματος στο εκάστοτε κράτος, εξαρτάται κυρίως από τις εμπορικές του τράπεζες και όχι από την κεντρική – οπότε είναι μύθος τα περί στενότητας ρευστότητας που ακούγονται η οποία, όταν διαπιστώνεται, οφείλεται συνήθως στην έλλειψη αξιόχρεων οφειλετών. Στο γράφημα που ακολουθεί φαίνεται ο συνεχής περιορισμός του δανεισμού των νοικοκυριών στην Ελλάδα, λόγω του οποίου μειώνεται διαρκώς η ποσότητα χρήματος – οπότε η χώρα «στραγγαλίζεται».

 .

ΓΡΑΦΗΜΑ - Ελλάδα, δανεισμός προς νοικοκυριά

——————————————————————————————————————-

Συγγραφή: Βασίλης Βιλιάρδος

Πηγή: analyst.gr

Σύνδεσμος: http://www.analyst.gr/2015/03/22/o-mithos-tis-refstotitas/2/

Leave a Reply


5 − τρία =